Strategia dla odpornego państwa. Jak zbudować suwerenną i ambitną Polskę w epoce globalnego chaosu?
Nowy paradygmat bezpieczeństwa: poza ramami jednej kadencji
Kongres otworzyli Wojciech Dąbrowski, prezes Fundacji SET, oraz Tomasz Zdzikot, Przewodniczący Rady Fundacji. W swoich wystąpieniach wprowadzających nadali oni ton całej debacie, wskazując na konieczność porzucenia resortowego i wąskiego myślenia o odporności państwa.
„Ideą powstania Fundacji SET było skuteczne działanie na rzecz rozwoju Polski w wymiarze ekonomicznym, energetycznym, militarnym i cyfrowym, ale również łączenie ludzi i ich kompetencji” – podkreślał prezes Wojciech Dąbrowski. „Obecnie obserwujemy zmiany paradygmatów w gospodarce, w geopolityce i w bezpieczeństwie. Kwestia bezpieczeństwa nie jest już wyłącznie zarezerwowana dla wojskowości i obronności, ale jest rozumiana znacznie szerzej”.
Z kolei Tomasz Zdzikot podsumował dotychczasowy dorobek Fundacji, przypominając, że od roku jej eksperci aktywnie kształtują debatę publiczną w Polsce: „Prezentowaliśmy stanowiska w najważniejszych sprawach dotyczących rozwoju Polski m.in. na temat skutków wdrożenia dyrektywy budynkowej EPBD, globalnego wyścigu o metale ziem rzadkich czy nowej architektury obrony narodowej”.
Wokół tej nowej, szerokiej definicji bezpieczeństwa krążyły głosy przedstawicieli kluczowych instytucji państwowych. Zbigniew Bogucki, Szef Kancelarii Prezydenta RP, apelował o wyjęcie kwestii obronnych z bieżącego sporu partyjnego:
„Jeżeli mówimy o bezpieczeństwie, to powinno ono wykraczać poza ramy partyjne, poza ramy jednej kadencji i poza takie skondensowane, resortowe myślenie, które – jak wiemy – wiele rzeczy utrudnia. Zapewniam, że Prezydent Rzeczypospolitej zrobi wszystko, aby kwestie związane z polskim bezpieczeństwem były traktowane priorytetowo”.
W podobnym tonie wypowiedział się Bartosz Grodecki, Szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego (BBN), który zwrócił uwagę na konieczność budowy tzw. odporności totalnej (interoperacyjności systemowej):
„Kwestia bezpieczeństwa powinna być rozumiana szeroko, wychodząc poza bardzo tradycyjne postrzeganie go wyłącznie przez pryzmat wojska czy służb mundurowych. Chodzi o pokazanie pożądanej interoperacyjności między służbami mundurowymi, gospodarką, zabezpieczaniem przestrzeni państwa i budowaniem szeroko pojętej odporności. Szansa, która się przed nami rysuje, jest rzeczywiście szansą o charakterze strategicznym”.
Filary Ambitnej Polski
W trakcie debaty strategicznej poświęconej kluczowym decyzjom na najbliższe 10 lat, paneliści i prelegenci starali się odpowiedzieć na pytanie, jak przełożyć ogólne postulaty na konkretne zdolności państwowe.
1. Odstraszanie i technologie dual-use
Były minister obrony narodowej, Mariusz Błaszczak, twardo stawia na rozbudowę ilościową oraz technologiczną Wojska Polskiego, akcentując polską odpowiedzialność za własny los:
„Trzeba wykorzystywać możliwości polskiego przemysłu zbrojeniowego. (...) Koncepcja, którą proponujemy, brzmi następująco: polska armia i polski przemysł, szczególnie w obszarze technologii dual-use [podwójnego zastosowania], zwłaszcza jeśli chodzi o drony, powinny ze sobą ściśle współpracować. Należy wzmacniać polskie wojsko, mając świadomość, że obowiązek obrony ojczyzny spoczywa na nas – nie na Stanach Zjednoczonych, nie na Unii Europejskiej, lecz na Polsce. Chodzi o odstraszenie agresora. Aby było ono skuteczne, Wojsko Polskie musi być liczne”.
Z tezą tą współgrał głos posła Andrzeja Śliwki (członka Rady Bezpieczeństwa i Obronności przy Prezydencie RP), który zdiagnozował jednak poważne deficyty zarządcze w sektorze zbrojeniowym: „Jeśli chcemy rozwijać przemysł zbrojeniowy – zarówno państwowy, jak i prywatny – potrzebna jest synergia i kooperacja oraz jasna strategia. Niestety dziś takiej strategii brakuje. Nie ma kompleksowego podejścia, które wykorzystywałoby potencjał całego sektora. Jest to niezbędne do planowania konkretnych działań”.
2. Suwerenność gospodarcza i współpraca międzynarodowa
Były minister aktywów państwowych, Jacek Sasin, wskazał na fundament każdej potęgi militarnej, jakim jest sprawna i niezależna gospodarka:
„Jeśli mówimy o odporności państwa, musimy wskazywać - przede wszystkim - na suwerenność gospodarczą. Żadne państwo nie zbuduje pełnej samowystarczalności, ale możemy i powinniśmy wzmacniać nasze kompetencje w sektorach strategicznych. Polska potrzebuje taniej energii, silnego przemysłu i własnych zdolności produkcyjnych. Pandemia oraz wojna za naszą wschodnią granicą pokazały, jak groźne może być uzależnienie od zagranicznych surowców i przerwanych łańcuchów dostaw”.
Realistyczne podejście do globalizacji zaprezentował poseł Michał Wawer (Wiceprzewodniczący Klubu Konfederacja, Ruch Narodowy), który nawoływał do precyzyjnego wyznaczenia granic polskiej samowystarczalności: „Zmierzamy również do odpowiedzi na pytanie, co jesteśmy w stanie robić sami, a gdzie rzeczywiście potrzebujemy współpracy międzynarodowej. Gospodarka jest przecież systemem naczyń połączonych. Nie jesteśmy w stanie robić wszystkiego samodzielnie, dlatego trzeba mieć zdolność do współpracy ponadnarodowej. Problem z Unią Europejską polega na tym, że wadliwie diagnozuje ona obszary, w których taka współpraca powinna zachodzić i jest rzeczywiście potrzebna”.
3. Gotówka i stabilne podatki jako tarcza finansowa
Niezwykle ważny, systemowy element dyskusji wniósł prof. Ireneusz Dąbrowski, Przewodniczący Rady Programowej Fundacji SET. Przypomniał on, że u podstaw silnej armii i gospodarki leży stabilność fiskalno-monetarna, a obrona gotówki to kwestia bezpieczeństwa narodowego:
„Bezpieczeństwo państwa zaczyna się od bezpieczeństwa finansowego. Bez stabilnych finansów publicznych nie ma trwałej obronności, inwestycji ani odporności państwa. Waluta musi być chroniona jako podstawa zaufania, oszczędności, inwestycji i suwerenności gospodarczej. Gotówka musi pozostać elementem bezpieczeństwa systemowego i być zabezpieczeniem obywateli i państwa na wypadek kryzysów cyfrowych, energetycznych i infrastrukturalnych. Podatki muszą być przewidywalne. Nagłe i nadmierne zmiany podatkowe osłabiają legalny rynek, zwiększają niepewność i wypychają część obrotu do szarej strefy. Silne państwo to takie, które nie tylko ustanawia podatki, ale realnie potrafi utrzymać legalną bazę ich poboru”.
Blok I: Energetyka. Między realizmem węglowym a koniecznością atomu
W panelach „Z czego Polska powinna produkować energię?” oraz „Jak zapewnić Polsce niskie ceny energii?” starły się różne wizje miksu energetycznego. Eksperci byli jednak zgodni co do jednego: bez taniego prądu polski przemysł straci konkurencyjność.
Wojciech Dąbrowski (Prezes Fundacji SET) postawił twardą diagnozę kosztów europejskiej polityki klimatycznej:
„Najtańszą energią dostępną dzisiaj byłaby energia z węgla, gdybyśmy porzucili obecną politykę klimatyczną. To ona powoduje, że ceny energii są wyższe — mogłyby być nawet o połowę niższe. (...) Kryzys energetyczny pokazał, że gaz nie jest jedyną drogą — jego ceny wzrosły nawet kilkukrotnie. Musimy dywersyfikować źródła i budować energetykę jądrową. To nie tylko projekt energetyczny, ale także gospodarczy impuls dla nauki i biznesu”.
Sceptycyzm wobec traktowania odnawialnych źródeł energii (OZE) jako jedynego panaceum wyraził również Rafał Kajka: „Czy zielona energia jest panaceum na niskie ceny energii? Nie jest. Czy jesteśmy w stanie przetrwać zimę bez kopalnych źródeł energii? Czy panelami fotowoltaicznymi nagrzejemy domy zimą? Być może częściowo energią z wiatru, ale czy będzie to wystarczające?”.
Z kolei Paweł Stańczyk przypomniał, że choć Polska wykonała gigantyczną pracę w zakresie uniezależnienia się od surowców z Rosji, to proces ten wciąż niesie za sobą wyzwania: „Wiadomości o rychłej śmierci ropy można uznać za przedwczesne. Przez ostatnią dekadę Polska budowała odporność i bezpieczeństwo energetyczne, szczególnie w kontekście uzależnienia od kierunku wschodniego. Pamiętajmy jednak — bezpieczeństwo energetyczne w 2026 roku nie oznacza braku ryzyka”.
W nurcie tym optymistycznym akcentem była wypowiedź Macieja Olczaka, Prezesa Enmaro, który wskazał na mocne strony polskiego rynku: „Przewidywalność legislacyjna w Polsce jest coraz większa. Potwierdzają to inwestycje oraz obecność zagranicznych inwestorów działających tu od lat. W obszarach takich jak ropa i gaz, offshore, przemysł stoczniowy czy energetyka odnawialna istnieje wiele elementów przyciągających inwestorów. Nie znamy jednej odpowiedzi na pytanie, czy należy stawiać wyłącznie na energetykę konwencjonalną, czy odnawialną. Być może najlepiej dywersyfikować portfel”.
Blok III: Technologie. Czy grożą nam cyfrowe peryferia?
Panele technologiczne („Cyberpotęga czy cyfrowe peryferia?” oraz „Cyfrowy Okręg Przemysłowy – dolina krzemowa czy dolina cieni?”) przyniosły gorzką, ale niezwykle potrzebną analizę polskiego sektora innowacji. Tomasz Zdzikot wprost zarzucił polskim elitom brak strategicznej odwagi:
„Przede wszystkim brakuje nam ambicji. Nikt nie potrafił przekonująco odpowiedzieć na pytanie, w jakich obszarach Polska powinna odgrywać rolę lidera. Chciałbym wskazać trzy priorytety: po pierwsze cyberbezpieczeństwo, po drugie służby specjalne, po trzecie technologie przełomowe. Nie powinniśmy być wyłącznie państwem implementującym cudze rozwiązania. Powinienem je współtworzyć i eksportować. Musimy inwestować w te obszary nie miliony, ale miliardy złotych”.
Z tym brakiem decyzyjności i problemami z przejściem od słów do czynów zgodziła się Magdalena Hajduk, Doradca Prezydenta RP: „Mamy już właściwie wszystko – poza umiejętnością spotkania się przy jednym stole i wypracowania wspólnego stanowiska. Zamiast tworzyć kolejne dokumenty i strategie, powinniśmy zacząć działać wokół wspólnego mianownika i stworzyć coś, co przełoży się na suwerenność technologiczną Polski”.
Zależność suwerenności cyfrowej od bazy energetycznej i kapitałowej zarysowały kolejne ekspertki. Karolina Grenda (Członek Rady Fundacji SET) zwróciła uwagę na potężne koszty rewolucji AI:
„Rozwój nowych technologii wymaga dostępu do energii. Jest to absolutnie niezbędny zasób, a obecna strategia nie odpowiada jasno na pytanie, skąd pozyskiwać środki i zasoby potrzebne do rozwoju. Utrzymanie dużych modeli AI generuje ogromne koszty. Korzystamy dziś głównie z rozwiązań globalnych firm i nie rozwijamy własnych modeli na odpowiednią skalę, co może w przyszłości oznaczać rosnące koszty ich wykorzystania”.
Z kolei Marietta Gieroń, Prezes Instytutu Kościuszki, wskazała, że problemem młodych firm technologicznych w Polsce nie jest tylko sam brak gotówki na start, ale brak długofalowej wizji ekspansji: „Od wielu lat mówimy o braku finansowania cyberbezpieczeństwa. To dobrze, że środki się pojawiają, jednak dla startupów i MŚP uzyskanie finansowania jest dopiero pierwszym krokiem. Musimy zdecydować, w co inwestować, aby osiągać sukces nie tylko na rynku krajowym, ale także na rynkach europejskich i globalnych”.
Konkluzją bloku technologicznego, a zarazem całego Kongresu, stało się wystąpienie prof. Katarzyny Chałubińskiej-Jentkiewicz z Akademii Leona Koźmińskiego, która sformułowała postulat stworzenia ponadpartyjnego mechanizmu odporności:
„Kluczowe jest przełożenie strategii na konkretne projekty — jasno określone, powiązane z celami strategicznymi i posiadające odpowiednie finansowanie na ich realizację w czasie. Potrzebujemy swoistej ‘szczepionki’ przeciwko podziałom politycznym oraz strategicznej, otwartej autonomii państwa, realizowanej ponad podziałami. Niezwykle istotna jest konsekwencja w realizacji zadań publicznych. Tylko w ten sposób możliwe będzie długofalowe wdrażanie działań w obszarze cyfryzacji, cyberbezpieczeństwa i rozwoju technologicznego”.
Podsumowanie i partnerzy wydarzenia
Kongres Fundacji SET „Polska ambitna” udowodnił, że Polska nie może być i nie jest jedynie biernym odbiorcą procesów geopolitycznych i technologicznych. Suwerenność energetyczna oparta na atomie i dywersyfikacji, silna i liczna armia współpracująca z rodzimym sektorem zbrojeniowym, stabilne finanse szanujące wolność obywatelską (gotówkę) oraz miliardowe inwestycje we własne technologie cyfrowe i AI – to fundamenty, na których należy budować silną Polskę.
źr. wPolsce24 na podstawie komunikatu Fundacji SET.
Czytaj także
