Wyrok zapadł, pieniędzy nie ma. ZUS odmawia seniorom tysięcy złotych. Rząd chce ich pozbawić należnych pieniędzy
Problem dotyczy blisko 150 tys. osób. To kobiety urodzone w latach 1949–1959 oraz mężczyźni urodzeni w latach 1949–1952 i w 1954 r., którzy przed 2013 r. przeszli na wcześniejszą emeryturę, a prawo do emerytury powszechnej nabyli już po tej dacie.
ZUS zastosował wobec nich art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, który nakazuje pomniejszyć podstawę obliczenia emerytury powszechnej o sumę wcześniej pobranych świadczeń. To efekt reformy emerytalnej z 2012 r.
W praktyce oznacza to, że im dłużej senior pobierał wcześniejszą emeryturę, tym niższe świadczenie otrzymuje po osiągnięciu wieku emerytalnego.
Jak podkreśla w rozmowie z money.pl radca prawny Katarzyna Wilk z Kancelarii Mędrecki Wilk i Wspólnicy, reprezentującej seniorów w sporach z ZUS przepis obowiązuje od 1 stycznia 2013 r. W związku z tym osoby podejmujące decyzję o wcześniejszej emeryturze przed tym terminem nie mogły przewidzieć, że wybór ten drastycznie obniży ich przyszłe świadczenia.
Emerytury zaniżone nawet o 1,2 tys. zł miesięcznie
Z wyliczeń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przedstawianych w postępowaniach sądowych, wynika, że emerytura liczona bez niekonstytucyjnego pomniejszenia byłaby średnio wyższa o około 1,2 tys. zł miesięcznie. Przeciętna kwota wyrównania sięgałaby 64 075 zł na osobę.
W 2024 r. Trybunał Konstytucyjny jednoznacznie uznał, że stosowanie tego mechanizmu wobec tej grupy seniorów narusza konstytucję. Zdaniem TK państwo złamało zasadę zaufania obywatela do prawa oraz ochronę praw nabytych. Katarzyna Wilk zauważa, że obywatel nie może być karany za decyzje podjęte w oparciu o przepisy, które nie przewidywały negatywnych konsekwencji.
ZUS odmawia, sądy przyznają rację seniorom
Mimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego praktyka ZUS się nie zmieniła. Zakład konsekwentnie odrzuca wnioski o ponowne przeliczenie emerytur.
– Mimo jednoznacznego wyroku sytuacja emerytów nie poprawiła się automatycznie. Wyrok TK nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, co ZUS wykorzystuje jako argument do wydawania decyzji odmownych – zaznacza prawniczka.
Inaczej do sprawy podchodzą sądy powszechne. Coraz częściej bezpośrednio stosują konstytucję i orzekają na korzyść seniorów. Według danych przywoływanych przez Infor zapadło już 246 korzystnych wyroków, z czego 68 jest prawomocnych.
– Sądy powszechne nie czekają na publikację wyroku Trybunału i – w przeciwieństwie do organu rentowego – coraz częściej stają po stronie seniorów – dodaje Wilk.
Rząd szykuje ustawę. Seniorzy mogą stracić wyrównania
Skala problemu jest ogromna. Z dokumentów ZUS wynika, że pełne wykonanie wyroku TK – wraz z wyrównaniami – oznaczałoby wielomiliardowe obciążenie dla Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W marcu 2025 r. pojawiły się informacje o pracach nad projektem ustawy, który miałby systemowo rozwiązać problem. Projekt zakłada przeliczenie emerytur z urzędu przez ZUS, ale bez wypłaty wyrównań za lata ubiegłe i bez waloryzacji kapitału.
Oznacza to, że choć świadczenia wzrosłyby na przyszłość, seniorzy nie odzyskaliby pieniędzy utraconych w poprzednich latach, a podwyżki byłyby niższe niż po prawomocnym wyroku sądu. Ustawa miałaby wejść w życie 1 czerwca 2026 r.
źr. wPolsce24 za money.pl
