Coraz mniej pieniędzy z Brukseli. Polska może zacząć więcej wpłacać, niż dostawać
Polska na progu zmiany. Czy skończy się era unijnych „zysków”?
Polska może w najbliższych latach wejść w zupełnie nową fazę relacji finansowych z Unia Europejska. Scenariusz, który jeszcze niedawno wydawał się odległy, dziś jest realnie rozważany: w nowym budżecie UE na lata 2028–2034 możemy po raz pierwszy stać się płatnikiem netto, czyli krajem, który więcej wpłaca do wspólnej kasy, niż z niej otrzymuje. To nie jest już tylko publicystyczna teza. To jeden z możliwych finałów trwających negocjacji budżetowych.
Na razie wciąż na plusie
Punktem wyjścia jest propozycja Komisji Europejskiej z lipca 2025 roku. Zakłada ona budżet UE na poziomie blisko 2 bilionów euro (ok. 1,26% dochodu narodowego brutto całej Unii).
W tym wariancie Polska nadal wygląda bardzo dobrze:
- ok. 123–123,3 mld euro środków dla Polski,
- największa alokacja spośród wszystkich państw członkowskich,
- wciąż status beneficjenta netto.
Jednak już dziś widać, że to najprawdopodobniej ostatnia taka perspektywa. Dla porównania – jeszcze w 2024 roku nadwyżka Polski (różnica między wpłatami a środkami otrzymanymi) wynosiła ok. 8 mld euro.
Dlaczego sytuacja się zmienia
Zmiana nie wynika z jednego czynnika, ale z kilku nakładających się procesów. Po pierwsze – Polska się wzbogaciła. Wyższy PKB per capita automatycznie oznacza mniejsze środki z polityki spójności, która była głównym źródłem funduszy przez ostatnie dwie dekady.
Po drugie – zmieniają się priorytety UE. Tradycyjne obszary, takie jak polityka spójności czy wspólna polityka rolna, tracą na znaczeniu. W ich miejsce pojawiają się nowe: obronność, bezpieczeństwo, innowacje i konkurencyjność.
Po trzecie – rośnie presja ze strony bogatszych państw, takich jak Niemcy, Holandia, Szwecja czy Austria, które chcą ograniczenia wydatków i cięć w funduszach dla mniej zamożnych krajów.
Nowe pieniądze, nowe zasady
Największa zmiana dotyczy jednak sposobu przyznawania środków. Coraz większą rolę odgrywać będą fundusze przyznawane w trybie konkursowym – przede wszystkim w ramach planowanego Funduszu Konkurencyjności (ponad 400 mld euro), ale też programów takich jak badawcze czy infrastrukturalne.
To oznacza odejście od dotychczasowego modelu, w którym pieniądze były w dużej mierze „przydzielane” krajom według algorytmu. Teraz coraz częściej będą trafiały tam, gdzie pojawią się najlepsze projekty.
Kluczowy wątek: firmy zamiast polityków
To właśnie tutaj pojawia się najważniejsza zmiana, na którą zwracają uwagę analitycy. Po raz pierwszy wynik finansowy Polski w UE nie będzie zależał wyłącznie od negocjacji prowadzonych przez rząd. W ogromnym stopniu zdecyduje o nim skuteczność polskich firm, uczelni i instytucji.
W praktyce oznacza to swoisty „konkurs”:
- przedsiębiorstwa i konsorcja z różnych krajów będą rywalizować o środki,
- wygrają najlepiej przygotowane projekty,
- pieniądze trafią nie tam, gdzie są największe potrzeby, ale tam, gdzie jest najwyższa jakość i innowacyjność.
Jeśli polskie podmioty nie będą w stanie konkurować z firmami z Europy Zachodniej, realne wpływy z UE mogą być znacznie niższe niż formalne przydziały.
Ukryty koszt: nowe dochody UE
Dodatkowym elementem są nowe źródła finansowania budżetu unijnego.
Chodzi m.in. o:
- system ETS2,
- mechanizm CBAM,
- nowe opłaty sektorowe (np. od dużych firm, e-odpadów czy wyrobów tytoniowych).
Choć formalnie nie zawsze są one liczone jako klasyczna składka, w praktyce zwiększają obciążenia państw członkowskich – w tym Polski. Część ekspertów już dziś, po uwzględnieniu tych kosztów, wskazuje, że Polska faktycznie zaczyna zbliżać się do statusu płatnika netto.
Dwa możliwe scenariusze
Na dziś można wskazać dwa główne warianty rozwoju sytuacji. W scenariuszu umiarkowanym Polska nadal pozostaje beneficjentem netto, ale nadwyżka wyraźnie maleje. To najbardziej prawdopodobny kierunek przy kompromisie zbliżonym do propozycji Komisji.
W scenariuszu pesymistycznym dochodzi do jednoczesnego:
- ograniczenia polityki spójności i rolnej,
- niekorzystnego podziału środków konkursowych,
- wzrostu obciążeń po stronie dochodów UE.
W takim układzie Polska może już w latach 2028–2034 stać się płatnikiem netto.
Negocjacje jeszcze trwają
Warto podkreślić, że nic nie jest jeszcze przesądzone. Negocjacje nad nowym budżetem mogą potrwać do 2027 roku, a ich wynik będzie efektem kompromisu między państwami członkowskimi. Stawka jest jednak bardzo wysoka. To nie tylko kwestia miliardów euro, ale zmiany całego modelu funkcjonowania Polski w Unii – z kraju korzystającego z transferów do państwa współfinansującego wspólny budżet.
I co najważniejsze: po raz pierwszy o tym, ile Polska realnie „wyciągnie” z Brukseli, zdecydują nie tylko politycy, ale także konkurencyjność naszej gospodarki.
źr. wPolsce24 za pb.pl
Czytaj także
