Polska

„Gaude, mater Polonia” w niemieckich zbiorach. Czy Berlin odda polskie dzieło?

opublikowano:
book-3351641_1280
Zdjęcie ilustracyjne / pixabay
W Bibliotece Państwowej w Berlinie odnaleziono prawdopodobnie najstarszą wersję „Gaude, mater Polonia”. Doktor Paweł Figurski, który bada tę sprawę, nie ma wątpliwości, że rękopis pochodzi z Biblioteki Seminaryjnej w Płocku. Czy oznacza to, że cenne znalezisko wróci do swojego rodzimego miejsca? Wiele zależy od polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Pod koniec 2023 roku dr Paweł Figurski, historyk Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk zainteresował się kartonem przechowywanym w Bibliotece Państwowej w Berlinie. Wśród pergaminowych kart jego uwagę przykuł jeden szczególny rękopis z treścią „Gaude, mater Polonia”.

Średniowieczny hymn miał powstać miedzy 1257 a 1261 rokiem. Jednak historycy nie wykluczają, że pieśń napisano już 1253 roku z okazji kanonizacji św. Stanisława. Do tej pory najstarszym zapisem „Gaude, mater Polonia” miał być fragment „Antyfonarzu kieleckiego”, średniowiecznej księgi liturgicznej, który datowany jest na około 1372 rok. Okazuje się jednak, że zawartość kartonu przechowywanego przez lata w Berlinie może być jednym z najstarszych, jak nie najstarszym, zachowanym manuskryptem hymnu.

Grabież w Płocku

Skąd pochodzi rękopis pieśni wykonanej po raz pierwszy w krakowskiej katedrze w 1254 roku i jak znalazł się w Berlinie?

- Na dokumencie znajdują się pieczątki Biblioteki Seminaryjnej w Płocki. To są te same przedwojenne pieczątki, jakie występują na wszystkich dokumentach z Płocka, które dotąd oglądałem – mówi w rozmowie z Deutsche Welle dr Paweł Figurski.

Przed drugą wojną światową w Bibliotece Seminaryjnej w Płocku znajdowała się jedna z najcenniejszych kolekcji starych ksiąg w Polsce. W 1941 Niemcy wywieźli ją do Królewca, skąd później trafiła do innych miast. Do dziś nie wiadomo, gdzie znajduje się większość dzieł.

Udało się odzyskać m.in. pochodzącą z XII wieku „Biblię Płocką”. Już w latach 50. ustalono, że znajduje się ona w Getyndze, jednak do Polski trafiła dopiero w 1978 roku. Długotrwały proces odzyskiwania takich dzieł pokazuje także „Pontyfikat płocki”. XII-wieczny artefakt przypomniał o sobie, gdy w 1973 roku został zakupiony na aukcji i trafił do Bawarskiej Biblioteki Państwowej w Monachium. Pierwsze starania o jego powrót do Polski podjął biskup płocki Bogdan Sikorski. Biblioteka odmówiła zwrotu „Pontyfikatu płockiego”, podobnie jak w latach 80. i 90. Dzieło wróciło na swoje miejsce dopiero w 2015 roku.

Ministerstwo chce potwierdzenia

To, czy treść „Gaude, mater Polonia” wróci na swoje miejsce, będzie zależało od polskiego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jak ustaliło Deutsche Welle, w resorcie „prowadzona jest kwerenda biblioteczna i archiwalna, której celem jest zebranie pełnej dokumentacji dotyczącej fragmentu późnośredniowiecznego rękopisu z zachowanym przekazem hymnu”.

- Rękopis ten należy do grupy zabytków piśmiennictwa pochodzących z przedwojennych polskich księgozbiorów odnalezionych w Staatsbibliothek zu Berlin, dlatego prowadzona kwerenda ma szeroki zakres. Badane są szczegółowe fakty dotyczące proweniencji dzieł oraz okoliczności ich utraty. Jeśli dokumentacja potwierdzi polskie pochodzenie dokumentu, będziemy podejmować działania związane z restytucją – przekazało MKiDN.

Najstarszy zapis

Historyk Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk jest przekonany, że odnaleziony przez niego manuskrypt pochodzi z Biblioteki Seminaryjnej w Płocku. Z jego dotychczasowej analizy wynika, że został wykonany w XIV wieku. Nie wyklucza jednak, że może być on nawet starszy niż treść zawarta w „Antyfonarzu kieleckim”. Jego zdaniem datę powstania dokumentu można określić m.in. na podstawie kroju liter.

- W tym konkretnym przekazie tekstu „Gaude Mater Polonia" mieliśmy kilka przeżytków z wieku XIII i praktycznie brak cech charakterystycznych dla końca wieku XIV. Na przykład zdwojona i otwarta litera „a" to cecha rękopisów sprzed XIV wieku. Z kolei „g" zapisywane jak cyfra osiem z mniejszym dolnym brzuszkiem rozpowszechniło się w drugiej połowie tego wieku – tłumaczył w rozmowie ze stacją TVN.

 Dr Paweł Figurski podkreśla również, jak duże znaczenie dla polskiej kultury ma znajdujący się obecnie w Berlinie rękopis.

- To jeden z pierwszych przekazów tekstowych tego hymnu, który z czasem stał się pieśnią ojczyźnianą. Funkcjonuje ona do dziś w kulturze polskiej – ocenia.

- Znaczenie ma również fakt, że rękopis pochodzi z Biblioteki Seminaryjnej w Płocku, która w wyniku grabieży, straciła niemal wszystkie rękopisy. Po wojnie wróciła tylko nieznaczna ich część – dodaje.

Kto chce odzyskać dzieło?

Historyk ma nadzieję, że odnaleziony zapis „Gaude, mater Polonia” uda się odzyskać. Podkreśla również, że jest on w złym stanie i potrzebna będzie jego konserwacja. Jednak jak twierdzi rzecznik Państwowej Biblioteki w Berlinie, nikt jeszcze nie zwrócił się o przekazanie manuskryptu.

- Według naszych informacji nie ma oficjalnych wniosków o zwrot (dokumentów) ze strony państwa polskiego. Niemniej jednak kolekcja jest częścią nadrzędnych negocjacji w sprawie zwrotu dóbr kultury między Polską a Niemcami – informuje przedstawicielka.

Zwróciliśmy się w tej sprawie z zapytaniem do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Jak tylko otrzymamy odpowiedź, niezwłocznie ją opublikujemy.

źr. Deutsche Welle/ TVN

Polska

Zastraszają dziennikarzy wPolsce24! Gałka ujawnia kulisy prowokacji

opublikowano:
małgorzata gałka
Małgorzata Gałka (fot. wPolsce24)
Małgorzata Gałka opowiedziała na antenie wPolsce24 o kulisach fałszywego alarmu, który doprowadził służby pod jej prywatny adres. "Prywatne adresy to już jest jednak trochę trudniejsza sprawa do znalezienia i do zweryfikowania, więc też się zastanawiam nad tym, jakim to poszło tropem i skąd ten mój adres gdzieś tam się pojawił. Czy to jest jakiś wyciek danych, czy to jest kwestia, że gdzieś ktoś się doszukał, czy to po prostu jest działanie jakichś służb. Pytanie też jakich" - powiedziała.
Polska

Bliscy zamachowca z Krakowa zabrali głos przed pogrzebem

opublikowano:
Apel ws. pogrzebu zamachowca
Apel ws. pogrzebu zamachowca
Bliscy Michała Oksińskiego, sprawcy krwawego zamachu w Krakowie, zabrali głos przed jego pogrzebem. "Nie wyrażamy zgody na wykorzystywanie naszej żałoby, wizerunku członków rodziny ani przebiegu uroczystości pogrzebowych do celów medialnych ani komercyjnych" - napisali.
Polska

Znalazł się w samym środku dramatu. Włoch z Krakowa o zamachu

opublikowano:
mid-26b14466
Znicze na Rynku Głównym w Krakowie. PAP/Art Service
Osób, które zachowały się w bohaterski sposób podczas masakry w Krakowie było więcej. Gdy padły strzały, Alfio, włoski restaurator mieszkający w mieście od czterech lat, wybiegł ze swojej pizzerii i ruszył na pomoc rannym policjantom
Tygodnik Sieci

Niebezpieczne związki. "W ten sposób stolica Niemiec miałaby swojego włodarza o muzułmańskich korzeniach"

opublikowano:
ralfwieckhorst-german-1016362_1920
Pixabay
Elif Eralp to 45-letnia działaczka postkomunistycznego ugrupowania Die Linke, pochodząca z tureckiej rodziny wyznającej islam. Jeszcze do ub.r. należała do stowarzyszenia Rote Hilfe (Czerwona Pomoc), znajdującego się pod stałą obserwacją Federalnego Urzędu Ochrony Konstytucji, który uznał tę organizację za ekstremistyczną. We wrześniu partia Die Linke wygrała wybory samorządowe w Berlinie i wysunęła kandydaturę Eralp na urząd burmistrza Berlina. W ten sposób nie tylko Nowy Jork czy Londyn, lecz także stolica Niemiec miałaby swojego włodarza o muzułmańskich korzeniach.
Polska

Kolejne skandaliczne akty wandalizmu. Polskie miejsca pamięci zbezczeszczone hasłami UPA

opublikowano:
Na warszawskich pomnikach pojawiły się napisy sławiące UPA
Na warszawskich pomnikach pojawiły się napisy sławiące UPA (fot. PAP/Radek Pietruszka)
Policja prowadzi intensywne śledztwo, a w sprawę zamieszany jest już zatrzymany nastolatek z Ukrainy. Czy mamy do czynienia z bezczelnym pokazem banderyzmu w sercu Polski, czy z cyniczną operacją rosyjskich służb?
Polska

Szokujące ustalenia po ataku na polską kolej. Przez uszkodzony tor przejechało aż 11 pociągów

opublikowano:
d6e3ef4359a0487bb80be3b38082af20
Chwile grozy na dworcu kolejowym. Pociąg potrącił dwie kobiety. Policja wyjaśnia przyczyny nieszczęśliwego wypadku. Na zdjęciu tory kolejowe / autor: Fratria
Dopiero teraz na jaw wychodzą przerażające szczegóły ubiegłorocznej dywersji na strategicznej linii kolejowej Warszawa – Dorohusk. Państwowa Komisja Badania Wypadków Kolejowych opublikowała raport, z którego wyłania się obraz skrajnego zagrożenia życia setek pasażerów i bezradności państwa wobec obcych agentów. Główni podejrzani o zamach terrorystyczny bez przeszkód opuścili Polskę.