Matryca do fałszowania banknotów odkryta w Banku Gospodarstwa Krajowego
Płyta o wymiarach 18 na 19 cm i grubości 4 cm zawiera lustrzane odwzorowanie jednozłotowego banknotu – tzw. młynarki, wprowadzonego do obiegu przez niemieckie władze okupacyjne w Generalnym Gubernatorstwie. Banknoty te, nazwane od nazwiska dyrektora Banku Emisyjnego Feliksa Młynarskiego, były powszechnie fałszowane przez polskie podziemie jako forma sabotażu.
Rozbudowane struktury polskiego podziemia
Eksperci z BGK, PWPW i Muzeum Powstania Warszawskiego potwierdzają autentyczność znaleziska. Matryca najprawdopodobniej powstała w ramach działalności słynnej grupy PWB/17 – Podziemnej Wytwórni Banknotów, która działała m.in. w siedzibie PWPW przy ul. Sanguszki. Grupa ta specjalizowała się w fałszowaniu okupacyjnych pieniędzy i dokumentów, a jej członkowie stworzyli rozbudowaną sieć drukarń, papierni, a nawet punktów litograficznych w prywatnych mieszkaniach.
Choć matryca zawiera niemal wszystkie elementy graficzne banknotu, brakuje na niej tła awersu – tzw. gilosza. To może świadczyć o tym, że twórcy mieli dostęp do specjalnego, giloszowanego papieru wykorzystywanego w legalnym druku, co sugeruje udział wielu osób i wysokie stopnie infiltracji niemieckich instytucji.
Dlaczego fałszowano akurat banknoty o tak niskim nominale? Jak podkreślają eksperci z PWPW, jednozłotówki nie wzbudzały podejrzeń – można było za nie kupić dwa bochenki chleba – więc doskonale nadawały się do masowego użytku.
Odszedł ostatni świadek
Nie wiadomo, jak matryca trafiła do gmachu BGK – budynek nie był związany z produkcją banknotów. Wiadomo natomiast, że w czasie wojny mieścił się tam ważny ośrodek działalności konspiracyjnej. Pracownicy BGK wspierali Armię Krajową, prowadzili tajne księgi finansowe, przechowywali fundusze ze zrzutów oraz organizowali pomoc dla zwolnionych z pracy warszawiaków. Wydział Kredytów Budowlanych pełnił funkcję skarbca AK.
Ostatnim żyjącym świadkiem działań PWB/17 był Juliusz Kulesza ps. „Julek” – powstaniec warszawski, który zmarł dokładnie w dniu odkrycia matrycy: 5 lutego 2025 roku.
źr. wPolsce24 za PAP
