Polska cofa się demograficznie o 40 lat! Dane GUS mrożą krew w żyłach
Jesteśmy coraz starsi i jest nas coraz mniej
Na koniec 2024 roku liczba ludności Polski wyniosła 37 mln 489 tys. - o ponad 147 tys. mniej niż rok wcześniej. To nie jest jednorazowe wahnięcie, lecz konsekwentny trend trwający od lat.
Co gorsza, liczba urodzeń w 2024 roku była niemal trzykrotnie niższa niż w okresie wyżu demograficznego obserwowanego w Polsce 40 lat temu, a więc we wczesnych latach 80. XX wieku.
W 2024 roku nad Wisłą urodziło się niewiele ponad 250 tys. dzieci, najmniej w historii danych. Oznacza to, że współczynnik dzietności wyniósł zaledwie 1,1 dziecka na kobietę, podczas gdy poziom zastępowalności pokoleń to nieco ponad 2.
Rekordowy deficyt urodzeń
Co gorsza, bilans urodzeń i zgonów jest dramatycznie niekorzystny. W 2024 roku zmarło o 157 tysięcy osób więcej, niż się urodziło. W coraz większej liczbie regionów wskaźnik dzietności spadł poniżej jednego dziecka na kobietę, co oznacza, że jeśli trend się utrzyma, nie będzie w naszym kraju zastępowalności pokoleń.
Polki rodzą też coraz później. Z raportu GUS wynika, że kobiety decydują się na macierzyństwo coraz później, jeszcze w 2010 roku co piąta matka miała 24 lata lub mniej, dziś już tylko co dziesiąta. Aktualnie ponad połowa kobiet rodzi dopiero po trzydziestce, a co czwarta po ukończeniu 35. roku życia.
Polska starzeje szybciej niż reszta Europ
Mediana wieku mieszkańców Polski w 2024 roku wyniosła ponad 43 lata, to o ponad 7 lat więcej niż w 2000 roku. Liczba osób w wieku 65 lat i więcej wyniosła w 2024 roku 7,7 mln i stanowiła 20,6% ogółu populacji.
Wskaźnik starości w Polsce osiągnął wartość 141, na każde 100 dzieci przypada już 141 osób powyżej 65. roku życia. To ogromne wyzwanie nie tylko dla systemu emerytalnego, ale dla całej struktury społecznej: służby zdrowia, opieki społecznej, rynku pracy i edukacji.
Co ważne, w 2014 roku na każdy tysiąc osób w wieku produkcyjnym przypadały 232 osoby w wieku poprodukcyjnym. W ciągu dekady współczynnik obciążenia demograficznego osobami starszymi zwiększył się o 10,9 pkt proc. — w porównaniu do 5,2 pkt proc. średnio w OECD i 6,1 pkt proc. w UE. Polska starzeje się więc ponad dwukrotnie szybciej niż średnia krajów OECD.
Co czeka nas w 2060 roku?
Prognozy GUS są bezlitosne:
- Jeśli nie zatrzymamy tego trendu, to do 2060 roku populacja Polski ma się skurczyć o 6,5 miliona osób, to ponad 17% obecnej liczby mieszkańców.
- Mediana wieku ludności w horyzoncie prognozy wyniesie ponad 50,25 roku — połowa mieszkańców Polski będzie miała ponad 50 lat.
- W ciągu następnych 35 lat liczba osób w wieku produkcyjnym spadnie o jedną trzecią, a liczba młodych zmniejszy się o połowę.
- Według scenariusza głównego GUS, w 2060 roku prawie 350 gmin będzie liczyło mniej niż 2 tys. mieszkańców, a w 34 gminach populacja spadnie poniżej 1 tys. osób.
- GUS prognozuje, że w 2060 roku w trzech województwach populacja zmniejszy się o ponad 25%. Największy spadek odnotuje województwo świętokrzyskie (–29%), a Lubelszczyzna i Opolszczyzna stracą około 25% mieszkańców.
Gospodarka zapłaci ogromną cenę
Ten spadek liczby osób pracujących doprowadzi do wyraźnego obniżenia poziomu PKB i tym samym osłabienia pozycji Polski w gospodarce światowej. To prosta arytmetyka, w której mniej pracowników wytwarza mniej dóbr i usług.
Z rynku pracy w Polsce co roku znika ponad 100 tysięcy osób. Eksperci ostrzegają, że choć tempo wzrostu PKB w Polsce należy do najwyższych w Europie, to w ciągu kilku lat może wyraźnie wyhamować, a spadku liczby osób w wieku produkcyjnym nie będzie w stanie uzupełnić imigracja.
Obecnie w Polsce przebywa ponad 2 mln cudzoziemców posiadających prawo pobytu. Migracja może oczywiście łagodzić skutki zmian demograficznych, ale nie zdoła całkowicie zrekompensować ubytku 6–7 mln osób na rynku pracy do 2060 roku.
Niektórzy eksperci wskazują, iż tego typu procesy nie wypełnią luki i dlatego rozwiązania można szukać w technologii. Przy obecnym tempie automatyzacji pracy fizycznej i umysłowej może się ona okazać kluczowym czynnikiem łagodzącym skutki starzenia się społeczeństwa.
Polityka też się zmieni
Zmiany demograficzne odbiją się nie tylko na portfelach Polaków, ale i na polityce. Procesy demograficzne przyniosą głęboką zmianę polityczną, nie chodzi tu nawet o konkretne preferencje partyjne, ale o wzmocnienie dyskursu politycznego skupionego na postulatach seniorów.
To właśnie osoby starsze staną się największą grupą wyborców, a emeryci będą decydować o wynikach niemal każdych wyborów.
Analiza procesów demograficznych wskazuje, że sytuacja demograficzna Polski nie ulegnie znaczącej zmianie. Utrzymujący się od około trzech dekad niski poziom dzietności będzie nadal wpływał na niską liczbę urodzeń, zwłaszcza w kontekście systematycznego zmniejszania się liczby kobiet w wieku rozrodczym.
Tendencję tę dodatkowo pogłębia utrzymujący się od wielu lat wysoki poziom emigracji Polaków za granicę, szczególnie wśród młodych. Dziś Polska stoi przed największym wyzwaniem demograficznym w swojej nowożytnej historii. Odpowiedź na pytanie, czy uda się zahamować ten trend zależy od decyzji podejmowanych już dziś: w polityce rodzinnej, migracyjnej i technologicznej.
źr. wPolsce24 za GUS, Eurostat, EBOR, Money.pl, Biznes Interia, XYZ.pl, Rp.pl
Czytaj także
