W laboratoriach tworzą myszy z ludzkim mózgiem. Nauka przekracza kolejne granice bioetyczne

O kulisach jednego z najbardziej kontrowersyjnych nurtów współczesnej biomedycyny pisze na łamach „Rzeczpospolitej” Magdalena Kawalec-Segond, przybliżając głośny eksperyment zespołu prof. Sergiu P. Pasca ze Uniwersytetu Stanforda. Badacze, stosując inżynierię genetyczną, pozbawili myszy ich własnej kory mózgowej i hipokampu, a w powstałą lukę wszczepili ludzkie organoidy korowe – tzw. „minimózgi” wyhodowane w laboratorium.

Efekt? Ludzka tkanka rozrosła się niemal pięciokrotnie, przejmując ponad 90 procent przestrzeni korowej i stanowiąc nawet połowę masy całego mózgowia zwierzęcia. Ludzkie neurony wrosły w głąb mysiego układu nerwowego, przywracając gryzoniom zdolności pamięci przestrzennej. Choć – jak zauważa „Rzeczpospolita” – nie powstała w ten sposób żadna „superinteligentna mysz”, sam fakt tak głębokiej integracji komórek ludzkich ze zwierzęcym mózgiem stawia fundamentalne pytania o granice człowieczeństwa.

Syndrom Frankensteina

Mieszanie materiału biologicznego człowieka i zwierząt budzi naturalny, instynktowny sprzeciw, określany w bioetyce jako „syndrom Frankensteina”. Pytanie nie brzmi już jednak tylko, czy takie działania budzą odrazę, lecz gdzie przebiega granica, po której przekroczeniu zwierzę z ludzkimi obwodami nerwowymi zyskuje cechy właściwe człowiekowi – takie jak wyższe funkcje poznawcze, samoświadomość czy zdolność do specyficznego, ludzkiego cierpienia.

Na Zachodzie – mimo coraz odważniejszych eksperymentów – wciąż obowiązują restrykcyjne zabezpieczenia. Jak przypomina rp.pl, za zbrodnię bioetyczną uznaje się dopuszczenie do tego, by ludzkie komórki macierzyste zintegrowały się z układem rozrodczym zwierzęcia, co mogłoby prowadzić do powstania ludzkich gamet u zwierząt. Bezwzględnie zakazane jest też wprowadzanie chimerycznych zarodków do ludzkich dróg rodnych, a w większości krajów nakazuje się niszczenie takich struktur embrionalnych przed 14. dniem rozwoju. W USA obowiązuje ponadto moratorium na publiczne finansowanie tego typu badań, a we Francji czy Niemczech tworzenie ludzko-zwierzęcych zarodków chimerycznych jest przestępstwem.

Pekin bez moralnych oporów

Zupełnie inaczej sytuacja wygląda w Państwie Środka. Jak podkreśla „Rzeczpospolita”, Chiny nie mają ani religijnych, ani filozoficznych barier dotyczących statusu ludzkiego zarodka, a bioinżynierię traktują jako element strategicznej rywalizacji globalnej.

Rządowe wytyczne w Pekinie pozwalają na hodowlę zarodków chimerycznych oraz ich implantację do samic zastępczych – w tym dużych zwierząt oraz naczelnych. To właśnie w chińskich ośrodkach, wspieranych bezpośrednio przez państwo, powstają dziś najbardziej zaawansowane projekty dotyczące chimer makak–człowiek czy hodowli ludzkich narządów wewnątrz organizmów świń. Również Japonia od 2019 roku znacząco poluzowała przepisy, zezwalając na doprowadzanie takich ciąż do późnych etapów.

Szczytny cel czy niebezpieczna równia pochyła?

Zwolennicy tych badań przekonują, że stawką jest ratowanie ludzkiego życia. Głównym celem ma być rozwiązanie dramatycznego kryzysu braku dawców narządów – organ wyhodowany w ciele zwierzęcia z ludzkich komórek eliminowałby ryzyko odrzucenia przeszczepu. Chimery mają też służyć do testowania leków i badania ciężkich chorób neurodegeneracyjnych.

Problem w tym, że historia nauki zna wiele przypadków, w których szlachetne deklaracje otwierały drzwi do praktyk, nad którymi nikt nie potrafił już zapanować. W sytuacji, gdy autorytarne mocarstwo takie jak Chiny prowadzi te badania na pełną skalę i bez etycznych hamulców, pytanie o to, jak daleko posunie się ingerencja w ludzką naturę, przestaje być jedynie tematem akademickich debat.

źr. wPolsce24 za rp.pl